Chia sẻ kinh nghiệm

DẠY VĂN HỌC SỬ THEO HƯỚNG TÍCH HỢP LIÊN MÔN GẮN VỚI PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH

11/15/2015 9:09:28 PM

     Phùng Thị Ánh Nguyệt

Môn Ngữ văn trong nhà trường trung học nhất là bậc THPT đã có từ rất lâu đời. Tuy nhiên một thực trạng rất đáng lo ngại hiện nay đó là tình trạng học sinh lười học, ngại học, chán học môn Ngữ văn nói chung và đặc biệt là những giờ Văn học sử nói riêng. Vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học để thu hút sự chú ý, đam mê đối với việc học môn Văn là điều khiến nhiều giáo viên ngày đêm trăn trở.

Tìm hiểu lí do vì sao học sinh ít hứng thú với việc học các bài văn học sử trong chương trình, đầu tiên phải nói đến nguyên nhân khách quan, các bài văn học sử nhìn chung là những nhận định của các nhà nghiên cứu về văn học về lịch sử văn học dân tộc trong cái nhìn bao quát của cả một nền văn học, từng bộ phận, từng thời kì văn học và từng tác gia văn học. Đây là những bài khá dài, được phân phối trong khoảng từ 2 đến 3 tiết. Đa số kiến thức được cung cấp mang tính khái quát cao, lượng thông tin lại gắn với nhiều kiến thức liên môn. Bên cạnh đó kiến thức ở các bài văn học sử thường khô khan và dài hơn so với các phân môn khác.

Về phía GV, khi dạy bài văn học sử đa số đều truyền đạt  cho học sinh bằng cách tái hiện lại kiến thức ở sách giáo khoa, ít cung cấp thêm hoặc có cung cấp tri thức nhưng rất hạn chế, ít liên hệ thực tế, mở mang tầm hiểu biết cho học sinh đặc biệt là các kiến thức về lịch sử, văn hóa,  xã hội, địa lí, triết học... liên quan đến bài học. Đó là một thực tế thật đáng buồn. Điều này xuất phát từ tâm lí khi dạy bài học này, GV thường sợ thiếu hụt thời gian để chuyển tải kiến thức vừa nhiều vừa rộng, nên đại đa số chọn phương pháp thuyết trình kết hợp diễn giảng để bảo đảm đủ thời gian quy định.

Chính điều này dẫn đến hệ quả tất yếu đó là học sinh cảm thấy căng thẳng, nhàm chán, thụ động và dần dần mất hẳn hứng thú đối với việc học các bài văn học sử.

Một nguyên nhân nữa dẫn đến thực trạng giáo viên và học sinh cảm thấy thiếu hứng thú, đam mê với các giờ văn học sử nữa chính là những khác biệt về kinh nghiệm sống, văn hóa, giáo dục, ngôn ngữ, thể loại ... khiến cho tầm đón nhận của học sinh gặp nhiều hạn chế. Vì vậy cả phía GV và học sinh ngại tìm tòi, sợ va chạm các kiến thức về lịch sử, văn hóa, và xã hội ... liên quan đến bài học.

Làm thế nào để thu hút sự chú ý và hứng thú của giờ văn học sử?  Làm thế nào để học sinh không thờ ơ với bài học? Làm thế nào để học sinh hình thành những thói quen tốt trong học tập? Làm thế nào để học sinh hiểu rõ hơn về nền văn học Việt Nam... Đó là câu hỏi khó đang cần lời giải đáp từ cả phía GV và học sinh.

Thời gian qua, trong giờ dạy văn học sử, đa số GV đã tự ý thức được việc cần đổi mới phương pháp. Chủ động tìm tòi, học hỏi thêm kinh nghiệm dạy học, làm sao cho từng tiết học phù hợp với từng đối tượng học sinh cụ thể, tăng cường sự chú ý của học sinh, để các em không còn cảm thấy nặng nề và nhàm chán khi tiếp xúc với một khối lượng kiến thức lớn liên quan đến nhiều môn học khác nhau trong bài văn học sử.

Một trong những vấn đề mà GV hướng đến trước tiên đó chính là dạy văn học sử theo hướng tích hợp liên môn gắn với phát triển năng lực học sinh. Quá trình này đòi hỏi học sinh phải chủ động tìm tòi kiến thức, trở thành trung tâm của giờ học.

Để làm được điều đó, trước hết GV cần trang bị cho mình một vốn kiến thức vững chắc, tham khảo các tài liệu ở các lĩnh vực liên quan đến nội dung của bài văn học sử như kiến thức về lịch sử, văn hóa, xã hội, những sự kiện xảy ra trong quá khứ... Không nhất thiết phải cung cấp đầy đủ, nhưng GV cần khơi gợi các kiến thức liên quan đến bài học, điều đó sẽ kích thích các em hứng thú, tìm tòi và liên hệ với những gì mình đã được học từ trước.  Những kiến thức ấy sẽ giúp ích cho việc khôi phục và tái hiện hình ảnh, bối cảnh xã hội trong quá khứ và từ đó học sinh sẽ hình thành tầm đón nhận phù hợp, dễ dàng hòa nhập với nội dung của bài học.

Tích hợp với kiến thức về lịch sử: đây là một trong những kiến thức hữu ích nhất có liên quan gần gũi, mật thiết với nội dung các bài văn học sử đặc biệt là kiểu bài khái quát về thời kì văn học.

Khi dạy bài Khái quát văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945, GV có thể cho học sinh xem các tư liệu về bối cảnh lịch sử, xã hội Việt Nam từ những năm cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX. Xã hội Việt Nam có sự thay đổi và phân hóa mạnh mẽ từ khi thực dân Pháp sang xâm lược. Bối cảnh ấy đã tác động không nhỏ đến sự phát triển của nền văn học thời kì này. Hình thành nên những đặc điểm riêng biệt và những thành tựu rực rỡ trong suốt 45 năm phát triển.

          Bằng sự hiểu biết riêng của bản thân, kết hợp với việc quan sát và cảm nhận từ đoạn phim tư liệu mà GV cung cấp học sinh sẽ phần nào hiểu được sự thay đổi, phát triển và cả những giá trị lớn lao của văn học giai đoạn này. Hơn nữa, với sự hiện đại của công nghệ hiện nay việc quan sát bằng hình ảnh kết hợp với âm thanh sẽ giúp học sinh có ấn tượng sâu sắc hơn về bài học.

Tích hợp với kiến thức văn hóa, xã hội: đối với bài văn học sử, bối cảnh văn hóa thực sự có tác động không nhỏ đối với quá trình hình thành và phát triển của văn học.

          Cũng xin dẫn ví dụ từ bài học trên, khi thực dân Pháp sang xâm lược và thực hiện công cuộc khai thác thuộc địa, xã hội Việt Nam trước khi Pháp sang xâm lược là xã hội phong kiến trở thành chế độ xã hội nửa thực dân nửa phong kiến, có sự biến đổi sâu sắc về cơ cấu và phá vỡ tất cả mọi mối quan hệ thường thấy lâu đời. Các tầng lớp mới xuất hiện hình thành những nhu cầu thị hiếu, thẩm mĩ khác nhau góp phần thúc đẩy nền văn học phát triển với một tốc độ hết sức nhanh chóng.

Bên cạnh đó, khi dạy các bài văn học sử, GV có thể tích hợp, vận dụng thêm một số kiến thức liên quan như giáo dục công dân, đạo đức, kĩ năng sống... Giúp học sinh có thể liên hệ kiến thức đang học với những kiến thức từ thực tế cuộc sống. Mục đích nhằm giúp các em hiểu đúng, đủ và sâu hơn kiến thức trong bài đồng thời mở rộng vốn hiểu biết của mình sang những lĩnh vực khác có liên quan mật thiết với nội dung bài học.

Tuy nhiên tích hợp như thế nào để vừa đúng, đủ, có sự chọn lọc phù hợp và thật sự cần thiết để phát huy tối hiệu quả là điều mà mỗi GV cần hướng đến.  Bởi suy cho cùng, HS mới chính là đối tượng trung tâm của quá trình dạy và học. Mục đích cao nhất vẫn là giúp HS phát huy tối đa năng lực, chủ động tham gia vào quá trình chiếm lĩnh tri thức và hình thành cho mình những kĩ năng cần thiết. Sau mỗi bài văn học sử, học sinh tự trang bị cho mình những tri thức cần thiết, cơ bản nhất để rồi vận dụng vào việc học và đọc và hiểu  những tác phẩm văn học cụ thể của từng giai đoạn, từng thời kì văn học nhất định. Bên cạnh đó HS biết cách vận dụng kiến thức ấy khi thực hành những dạng đề có liên quan đến nội dung bài học.

Song song với quá trình vận dụng kiến thức liên môn, GV cũng cần chú trọng việc rèn luyện và phát triển năng lực cho học sinh thông qua các bài văn học sử. Đây là một trong những việc làm thật sự cần thiết bởi khi nào tự mình chiếm lĩnh tri thức học sinh mới biết trân trọng, yêu quý những giá trị văn hóa tinh thần mà cha ông để lại, có thái độ và cách hành xử đúng mực. Đó cũng là cách để giúp học sinh trưởng thành hơn mỗi ngày sau mỗi bài học.

Qua bài văn học sử, GV có thể rèn luyện cho học sinh kĩ năng đọc hiểu, khái quát vấn đề. Hình thành kĩ năng tự học ở mỗi học sinh, có thể cho học sinh hoạt động nhóm để giúp các em chủ động tìm tòi kiến thức, làm việc cùng nhau, trình bày một vấn đề trước tập thể lớp. Nhờ đó các em sẽ tự tin hơn trong giao tiếp, biết cách hợp tác với nhau để đạt hiệu quả cao nhất khi làm việc nhóm. Khi công việc hoàn thành cũng chính là lúc các em nhận ra sự hòa đồng, hợp tác, bổ sung cho nhau những mặt mạnh, mặt yếu... Đồng thời cũng hạn chế tối đa việc GV thuyết trình và giảng giải những kiến thức của bài học một cách khô khan và nhàm chán dẫn đến tình trạng thiếu hứng thú khi học các bài văn học sử.

Bên cạnh đó, GV có thể cho học sinh làm bài tập trắc nghiệm khách quan với nhiều lựa chọn ngay trong lúc tìm hiểu nội dung bài học cũng giúp các em hứng thú với bài học hơn, việc làm này vừa giúp GV phân hóa được đối tượng học sinh trong từng giờ học  và cũng giúp học sinh khắc sâu, nhớ lâu hơn  những kiến thức mà mình còn yếu và thiếu.

Đổi mới phương pháp giảng dạy bài văn học sử theo hướng tích hợp liên môn gắn với phát triển năng lực học sinh sẽ là chặng đường dài đòi hỏi sự nỗ lực cố gắng của tất cả chúng ta. Đây chính là một cuộc chạy đua tiếp sức của nhiều người để tìm ra và chinh phục đỉnh cao của tri thức. Vì vậy mỗi GV sẽ tự xác định cho mình con đường đúng đắn nhất để đến với thành công.

                                                 

 

                                                    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Đóng góp ý kiến Bản in
Họ và tên
Nội dung hỏi
  Mã xác nhận: 7294

Lượt truy cập: 1803333 lần

Đang online: 8 người